Συνέντευξη με τον Νίκο Χατζηπαπά | «Πορφυρό Ποτάμι»
Ποια ήταν η αφορμή για να ανεβάσετε το συγκεκριμένο έργο;
Η αφορμή δεν ήταν μια συγκυριακή επικαιρότητα, αλλά η αίσθηση ότι το έργο του Μισίμα αρθρώνει με ακραία διαύγεια κάτι διαχρονικό: την ανθρώπινη έλξη προς την αυτοκαταστροφή όταν καταρρέουν τα συστήματα αξιών.
Το “Δέντρο των Τροπικών” όπως είναι ο πρωτότυπος τιτλος του εργου δεν πραγματεύεται απλώς μια οικογενειακή τραγωδία· πραγματεύεται το τέλος μιας κοσμοθεωρίας. Αυτό το στοιχείο το καθιστά βαθιά σύγχρονο. Εδώ να αποσαφηνίσω ότι η παράσταση “Πορφυρό Ποτάμι” είναι ένα διασκευασμένο κείμενο του πρωτότυπου.
Ποια χαρακτηριστικά της Ικούκο και των χαρακτήρων του έργου παρατηρείτε στη σύγχρονη κοινωνία;
Οι χαρακτήρες του Μισίμα δεν είναι ψυχολογικά «πρόσωπα», αλλά φορείς ιδεών και ενστίκτων.
Η Ικούκο ενσαρκώνει τον άνθρωπο που έχει απολέσει κάθε συμβολικό πλαίσιο νοήματος και στρέφει τη βία προς τα μέσα. Στη σύγχρονη κοινωνία παρατηρούμε ακριβώς αυτή τη μορφή υπαρξιακής απομόνωσης: άνθρωποι που δεν καταρρέουν θεαματικά, αλλά σιωπηλά, μέσα σε σχέσεις που δεν παράγουν νόημα.
Τι είναι αυτό που σας συγκινεί περισσότερο στη γραφή του Γιούκιο Μισίμα;
Η απόλυτη ταύτιση βίου και έργου.
Ο Μισίμα δεν αντιμετώπισε ποτέ τη γραφή ως αισθητικό καταφύγιο, αλλά ως πράξη. Η γραφή του δεν περιγράφει την αυτοκαταστροφή — την προετοιμάζει, τη στοχάζεται, τη δικαιολογεί φιλοσοφικά.
Αυτή η ακραία συνέπεια είναι σήμερα σχεδόν αδιανόητη και γι’ αυτό τόσο συγκλονιστική.
Η αυτοκαταστροφή είναι χαρακτηριστικό της εποχής μας ή διαχρονικό στοιχείο του ανθρώπου;
Η αυτοκαταστροφή είναι διαχρονικό στοιχείο του ανθρώπινου ψυχισμού. Αυτό που αλλάζει ιστορικά είναι ο τρόπος με τον οποίο νοηματοδοτείται.
Στον Μισίμα, η αυτοκαταστροφή συνδέεται με την τιμή, την αισθητική, την πειθαρχία. Στη σύγχρονη εποχή, απογυμνωμένη από μύθο, εκδηλώνεται ως κενό, ως παθητικότητα, ως κατάθλιψη. Το έργο λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε αυτές τις δύο συνθήκες.
Ποιος είναι ο ρόλος του σώματος στην παράσταση;
Για τον Μισίμα, το σώμα είναι το τελευταίο έδαφος αλήθειας.
Στην παράσταση, το σώμα δεν αναπαριστά συναισθήματα· φέρει πάνω του τις συνέπειες της επιθυμίας και της βίας.
Το κάλλος δεν παρουσιάζεται ως εξιδανίκευση, αλλά ως κάτι που, ακριβώς επειδή είναι εύθραυστο, οδεύει αναπόφευκτα προς την καταστροφή.
Τι ρόλο παίζει το εικαστικό περιβάλλον;
Το εικαστικό περιβάλλον δεν λειτουργεί διακοσμητικά, αλλά φιλοσοφικά.
Δημιουργεί έναν χώρο όπου η πραγματικότητα αποσυντίθεται και η εικόνα προηγείται της ερμηνείας.
Στόχος δεν είναι ο θεατής να «καταλάβει», αλλά να βιώσει μια εμπειρία υπαρξιακής αστάθειας, αντίστοιχη με αυτή των προσώπων.
Πόσο σημαντική είναι για εσάς αυτή η εμπειρία;
Είναι μια εμπειρία αναμέτρησης με τα όρια του ίδιου του θεάτρου.
Ο Μισίμα δεν επιτρέπει ασφαλείς αναγνώσεις. Η σκηνική του μεταφορά απαιτεί ευθύνη και ρίσκο.
Αυτό την καθιστά για μένα καλλιτεχνικά αναγκαία.
Μέσα από τη βία και την κατάρρευση, αναζητούμε το φως ή την επίγνωση του ερέβους;
Η παράσταση δεν αναζητά το φως με την έννοια της λύτρωσης.
Αναζητά την επίγνωση. Και η επίγνωση, στον Μισίμα, περνά αναγκαστικά μέσα από το έρεβος. Μόνο όποιος το αντικρίσει χωρίς αυταπάτες μπορεί να μιλήσει για αλήθεια.
Ποια φράση του έργου θα κρατούσατε και γιατί;
«Εγώ γνωρίζω τι έχασα...Εσύ τα έχεις χάσει όλα και δεν το ξέρεις.»
Γιατί φράση αυτή της Νομπούκο προς τον αλαζόνα πατέρα Κεϊσάμπουρο, συμπυκνώνει τη σκέψη του Μισίμα: όταν οι αξίες έχουν εκλείψει, η αυτοκαταστροφή δεν είναι παθολογία, αλλά φιλοσοφική συνέπεια.
ΝΙΚΟΣ ΧΑΤΖΗΠΑΠΑΣ
Σκηνοθέτης – Ηθοποιός
Γεννήθηκε στην Ρόδο και κατάγεται από την Όλυμπο της Καρπάθου. Από το 1972
ζει μόνιμα στην Αθήνα. Σπούδασε θέατρο, κινηματογράφο και γραφικές τέχνες. Το
1987 ίδρυσε το Μαγικό Θέατρο. Το 1997 ίδρυσε το Helix Action Theatre. Με
παραστάσεις του έχει συμμετάσχει σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και Ευρωπαϊκές
Διοργανώσεις σε Μεγάλη Βρετανία, Πολωνία, Μπελαρούς, Γαλλία, Ιταλία,
Βουλγαρία, Σερβία, Κροατία, Κύπρο, Τουρκία, Αίγυπτο, Ινδία και Κίνα (31o Φεστιβάλ
των Εθνών). Την περίοδο 1991-1995 διετέλεσε Διευθυντής του Δημοτικού
Περιφερειακού Θεάτρου Ρόδου. Από το 1997 – 2000 συνεργάστηκε ως σκηνοθέτης
στο Εθνικό Θέατρο. Συνεργάτης της Πειραματικής Σκηνής της Τέχνης
Θεσσαλονίκης και πολλών Περιφερειακών Θεάτρων. Από το 2009 διοργανώνει το
International Street Theatre Festival στην Αθήνα. Καλλιτεχνικός Διευθυντής στο
Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Helidra - Dragon και στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Kaspar
Machine. Εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Πανευρωπαϊκό Νομαδικό Πανεπιστήμιο
στο Πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Θεάτρου του Aurillac στη Γαλλία, που
πραγματοποιήθηκε το 2008. Tο 2010 συμμετείχε ως προσκαλεσμένος στο Open
Street International forum στο Fermo της Ιταλίας. Καλλιτεχνικός Διευθυντής της
Υποψηφιότητας της Ρόδου, για την Πολιτιστική Πρωτεύουσας της Ευρώπης 2021.
Από το 2015 διοργανώνει το Φεστιβάλ Θεάτρου Βαλίτσας - ASTFEST. Έχει
σκηνοθετήσει έργα των Σαίξπηρ, Μπεν Τζόνσον, Κρίστοφερ Μάρλοου, Μολιέρου,
Κάρλο Γκολντόνι, Άντον Τσέχωφ, Φ. Γκαρθία Λόρκα, Σάμουελ Μπέκετ, Μπεθ
Χένλυ, Μισελ Ντε Γκελντεροντ, Μάϊκλ Φρέην, Γιούκιο Μισίμα, Hugo Claus,
Αριστοφάνη, Αισχύλο, Καζαντζάκη, Θεοτοκά, Ζιώγα, Μάτεσι, Μποστ, Σκούρτη,
Κεχαϊδη, Μουρσελά, Λυμπεράκη, Ευθυμιάδη, Δωριάδη, Μοντσελέζε, Χουρμούζη,
Χριστοφή κα. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών και του Διεθνούς
Ινστιτούτου Θεάτρου. Τα οκτώ διηγήματα της συλλογής “Νύχτα” αποτελούν το
πρώτο εγχείρημα στην πεζογραφία. Το 1995 προηγήθηκε η ποιητική συλλογή
“Μύθου Αφήγησης Τέλος” Εκδόσεις “Δωδώνη” Το 2022 εκδοθηκε η ποιητική
συλλογή “Lacrimosus” Από τις Εκδόσεις “Οταν” και το 2023 η ποιητική συλλογή
“Αυτός που ήθελε”. Από το 2022 Άρχισε να διδάσκει Θεατρική Σκηνοθεσία στο
Τμήμα Θεατρολογίας του ΕΚΠΑ.

