Η ποιητική συλλογή «Πρωτεύουσες» της Μαρίας Τζιονή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άνω Τελεία, δεν καλεί τον αναγνώστη απλώς να ταξιδέψει σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Τον προσκαλεί να περιηγηθεί στη συλλογική μνήμη της Ευρώπης, σε τόπους όπου η Ιστορία, η τέχνη, η λογοτεχνία, η μουσική και ο άνθρωπος συναντιούνται και συνομιλούν διαρκώς.

Από τη Λευκωσία μέχρι την Ρώμη, το Δουβλίνο, το Παρίσι και την Άγκυρα, κάθε πόλη μετατρέπεται σε έναν ζωντανό οργανισμό. Δεν περιγράφεται τουριστικά· ερμηνεύεται ποιητικά. Οι δρόμοι, τα μνημεία και τα ιστορικά πρόσωπα αποκτούν συμβολική διάσταση, ενώ οι αναφορές στον Τζόις, στην Άννα Φρανκ, στον Μότσαρτ, στη Μελίνα Μερκούρη, στον Ελύτη και σε τόσες ακόμη μορφές δημιουργούν ένα πυκνό δίκτυο πολιτισμικών και ιστορικών συνδέσεων. Εντυπωσιακό είναι και το ύφος της ποιήτριας. Ο λόγος της είναι πλούσιος, μουσικός και ιδιαίτερα απαιτητικός. Οι παρηχήσεις, οι λεκτικοί συνειρμοί, οι νεολογισμοί, η δημιουργική αξιοποίηση της κυπριακής διαλέκτου και οι αναπάντεχες εικόνες δημιουργούν μια αίσθηση ρυθμού που θυμίζει σχεδόν μουσική σύνθεση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ποίημα «Πράγα», όπου η Τζιονή αξιοποιεί την τεχνική της αναφοράς μέσα από τη συστηματική επανάληψη της ίδιας φράσης στην αρχή διαδοχικών στίχων: «για χάρη της ημέρας ανατέλλει ο ήλιος, για χάρη της νύκτας δύει ο ήλιος, για χάρη των φωτεινών ακτίνων υπάρχει το γαλάζιο χρώμα, για χάρη των σκοτεινών ακτίνων υπάρχει το γκρίζο χρώμα»... Η επαναληπτική αυτή δομή δημιουργεί την αίσθηση ότι όλα τα στοιχεία του κόσμου –η φύση, η επιστήμη, η δικαιοσύνη, ακόμη και ο θάνατος– συνδέονται μεταξύ τους μέσα από σχέσεις αλληλεξάρτησης. Έτσι, η πόλη δεν παρουσιάζεται μόνο ως γεωγραφικός χώρος, αλλά ως ένα σύμπαν όπου Ιστορία, πολιτισμός και ανθρώπινη εμπειρία συνυφαίνονται. Η επανάληψη μετατρέπει την απαρίθμηση σε έναν φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στην ισορροπία των αντιθέσεων.

Παράλληλα, η γλώσσα κινείται ανάμεσα στο λόγιο και το σύγχρονο, συνδυάζοντας ιστορικές αναφορές με στοιχεία της καθημερινότητας, αποδεικνύοντας πως η ποίηση μπορεί να γεφυρώνει διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς.Πιστεύω ότι αυτό είναι και το σημαντικότερο επίτευγμα της συλλογής. Οι «Πρωτεύουσες» δεν είναι μόνο οι πόλεις που επισκεπτόμαστε. Είναι οι πρωτεύουσες της μνήμης μας, της τέχνης, της Ιστορίας και, τελικά, της ανθρώπινης εμπειρίας. Μέσα από αυτές, η Μαρία Τζιονή μας υπενθυμίζει ότι κάθε τόπος κουβαλά τις ιστορίες όσων έζησαν, δημιούργησαν, αγάπησαν και αγωνίστηκαν εκεί. Για παράδειγμα, στη «Λευκωσία α’», το «τέως» και το «νυν» προσωποποιούνται και τίθενται σε διάλογο, εκφράζοντας τη διαρκή συνομιλία του ένδοξου παρελθόντος με το παρόν. Εξάλλου, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της συλλογής είναι ότι η Μαρία Τζιονή δεν εξιδανικεύει το παρελθόν. Αντίθετα, το φέρνει συνεχώς στο τώρα. Οι ιστορικές προσωπικότητες, τα μνημεία και τα θρησκευτικά σύμβολα δεν λειτουργούν ως απλές αναφορές, αλλά ως μέσα για να σχολιάσει τη σύγχρονη κοινωνία, την απώλεια της συλλογικής μνήμης και την απομάκρυνση του ανθρώπου από τις αξίες που διαμόρφωσαν τον ευρωπαϊκό

πολιτισμό. Αυτή η διαρκής συνομιλία ανάμεσα στο «τότε» και το «τώρα» αποτελεί έναν από τους κεντρικούς άξονες της ποιητικής συλλογής.

Κλείνοντας, θα έλεγα πως οι «Πρωτεύουσες» είναι μια συλλογή που δεν διαβάζεται βιαστικά. Είναι ένα βιβλίο στο οποίο επιστρέφει κανείς ξανά και ξανά, γιατί σε κάθε νέα ανάγνωση ανακαλύπτει μια καινούργια πόλη, μια καινούργια εικόνα, έναν καινούργιο συνειρμό. Και αυτή, ίσως, είναι η πιο όμορφη ιδιότητα της ποίησης: με καράβι τις σελίδες και πανιά τις λέξεις, να μας ταξιδεύει σε κόσμους που μόνο η φαντασία μπορεί να χαρτογραφήσει.