Όταν η ΔΕΠΥ παύει να είναι μια ταμπέλα και γίνεται μια ανθρώπινη ιστορία

Λίγες μόλις εβδομάδες μετά την επίσκεψη και την ομιλία του Gabor Maté στην Ελλάδα, μου έκαναν δώρο το νέο του βιβλίο το Μυαλό σε διάσπαση. Ένα βιβλίο που δεν αντιμετωπίζει τη ΔΕΠΥ ως μια ψυχρή διάγνωση ούτε ως μια λίστα συμπτωμάτων, αλλά ως μια ανθρώπινη εμπειρία που αξίζει να κατανοηθεί χωρίς φόβο και χωρίς προκατάληψη.
Αυτό που κάνει το βιβλίο να ξεχωρίζει είναι πως ο Maté δεν γράφει μόνο ως γιατρός. Γράφει ως άνθρωπος που ζει ο ίδιος τη ΔΕΠΥ. Μιλά ανοιχτά για τη δική του διάγνωση, για τη χρήση φαρμάκων όπως το Ritalin και αργότερα το Dexedrine, για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε και για τη διαδρομή του προς την κατανόηση του εαυτού του. Και αυτό αλλάζει τα πάντα. Η γνώση του δεν είναι μόνο επιστημονική, είναι βιωμένη. Η ενσυναίσθηση δεν είναι θεωρία, αλλά προσωπική εμπειρία.
Από τις πρώτες κιόλας σελίδες γίνεται σαφές πως ο συγγραφέας αμφισβητεί την άποψη ότι η ΔΕΠΥ είναι αποκλειστικά θέμα γονιδίων. Χωρίς να αρνείται τη βιολογία, στρέφει το βλέμμα στο περιβάλλον, στις πρώιμες εμπειρίες, στις σχέσεις και στο άγχος που μπορεί να αφήσει αποτυπώματα στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.
Η περιγραφή του νου ενός ανθρώπου με ΔΕΠΥ είναι ίσως από τα πιο δυνατά σημεία του βιβλίου. Ένα μυαλό που δεν σταματά ποτέ να κινείται. Μια σκέψη που διαδέχεται την άλλη πριν προλάβει να ολοκληρωθεί η προηγούμενη. Μια συνεχής εσωτερική κινητικότητα που συχνά συνοδεύεται από την ενοχλητική αίσθηση ότι η προσοχή «φεύγει» χωρίς τη θέληση του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Maté μιλά και για τις «συναισθηματικές αλλεργίες», δείχνοντας πως η ΔΕΠΥ αφορά όχι μόνο την προσοχή αλλά και τον τρόπο που βιώνουμε τα συναισθήματά μας.

"Το μυαλό του ενήλικα με ΔΕΠ(Υ) δεν ησυχάζει ποτέ, πετάει ολόγυρα λες και είναι ένα ανισόρροπο πουλί που κοντοστέκεται εδώ και εκεί για λίγο, αλλά δεν κουρνιάζει πουθενά για αρκετό χρόνο ώστε να φτιάξει τη φωλιά του."

Στα πρώτα κεφάλαια εξηγεί τι είναι η ΔΕΠΥ, άλλοτε με επιστημονική λεπτομέρεια και άλλοτε με γλώσσα προσιτή σε κάθε αναγνώστη. Αναλύει τη λειτουργία του εγκεφαλικού φλοιού, παρουσιάζει έννοιες της νευροεπιστήμης, εξηγεί όρους όπως η επεισοδιακή μνήμη και δεν αποφεύγει να αναφερθεί και στις φαρμακευτικές επιλογές που χρησιμοποιούνται σήμερα. Στα τρία τελευταία κεφάλαια όμως το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στην ελπίδα: πώς μπορεί να υπάρξει θεραπεία, αλλαγή και καλύτερη ποιότητα ζωής, είτε πρόκειται για παιδιά είτε για ενήλικες.
Από τα κεφάλαια που ξεχώρισα είναι εκείνο για τις ρίζες της ΔΕΠΥ στην οικογένεια και στην κοινωνία. Ο Maté γίνεται βαθιά προσωπικός. Μοιράζεται οικογενειακές φωτογραφίες και αφηγείται τις εμπειρίες της εβραϊκής οικογένειάς του κατά τη διάρκεια του ναζισμού. Περιγράφει πώς ακόμη και η εικόνα του κίτρινου αστεριού στα ρούχα της μητέρας του χαράχτηκε στην παιδική του ψυχή. Μέσα από αυτή την αφήγηση εισάγει την έννοια της διαγενεακής μεταβίβασης του τραύματος, δείχνοντας πως πολλές φορές ο πόνος δεν ξεκινά από εμάς, αλλά ταξιδεύει από γενιά σε γενιά. Όπως υποστηρίζει και ο Daniel J. Siegel, η ανθρώπινη εμπειρία διαμορφώνεται από τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος και οι σχέσεις μας. Ο Maté φτάνει μάλιστα να προτείνει ότι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής θα μπορούσε να ονομάζεται και «διαταραχή ελλειμματικής εναρμόνισης», δίνοντας έμφαση όχι μόνο στην προσοχή αλλά και στη σύνδεση με τον εαυτό και τους άλλους.
Διαβάζοντάς το βιβλίο αυτό, μου ήρθε πολλές φορές στο μυαλό η φράση του ψυχιάτρου R. D. Laing ότι οι άνθρωποι φοβούνται τρία πράγματα: τον θάνατο, τους άλλους ανθρώπους και το ίδιο τους το μυαλό. Και ίσως γι' αυτό συγκλονίζει τόσο η εξομολόγηση μιας ασθενούς του Maté που εύχεται να μπορούσε, έστω για λίγο, να κάνει ένα διάλειμμα από τον ίδιο της τον εαυτό. Είναι από εκείνες τις στιγμές που συνειδητοποιείς πως πίσω από μια διάγνωση υπάρχουν άνθρωποι που παλεύουν καθημερινά με έναν αόρατο εσωτερικό κόσμο.

"Οι γενιές είναι κουτιά μέσα σε κουτιά: μέσα στη βία της μητέρας μου υπάρχει ένα άλλο κουτί, το οποίο περιέχει τη βία του παππού μου, και μέσα σε αυτό το κουτί θα πρέπει να υπάρχει ένα άλλο κουτί με κάποια άλλα παρόμοια σκοτεινά και κρυφά χαρακτηριστικά- ιστορίες μέσα σε ιστορίες, που πάνε πολύ πίσω στον χρόνο."

Η γραφή του Gabor Maté είναι ζεστή, ανθρώπινη και γεμάτη εικόνες. Έχει την ικανότητα να περνά από την επιστήμη στην προσωπική αφήγηση χωρίς να κουράζει, ισορροπώντας ανάμεσα στη γνώση και στη συγκίνηση. Ακόμη και τα πιο σύνθετα επιστημονικά σημεία γίνονται κατανοητά, ενώ οι προσωπικές ιστορίες λειτουργούν σαν γέφυρα ανάμεσα στην έρευνα και στη ζωή.
Η ελληνική έκδοση είναι ιδιαίτερα προσεγμένη. Η μετάφραση της Μαρίας Κουκιάδη διατηρεί τη φυσικότητα και τον ανθρώπινο τόνο του πρωτοτύπου, ενώ η επιμέλεια της Ντόσης Ιορδανίδου συμβάλλει σε ένα καλοδουλεμένο και ευανάγνωστο αποτέλεσμα.
Θα το πρότεινα όχι μόνο σε όσους έχουν ΔΕΠΥ ή αγαπούν κάποιον που ζει με αυτήν, αλλά και σε γονείς και εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και σε κάθε άνθρωπο που θέλει να καταλάβει καλύτερα πώς διαμορφώνεται ο ψυχισμός μας. Δεν είναι ένα βιβλίο που προσφέρει «μαγικές λύσεις». Είναι όμως ένα βιβλίο που μας καλεί να αντικαταστήσουμε την κριτική με την κατανόηση και την ενοχή με την ενσυναίσθηση.
Ξεχώρισα: τη ρεαλιστική ματιά στις ανθρώπινες σχέσεις, την ειλικρίνεια με την οποία ο συγγραφέας εκθέτει τη δική του ιστορία, την ανάδειξη της διαγενεακής φύσης του τραύματος και την αισιόδοξη πεποίθηση ότι η αλλαγή είναι δυνατή σε κάθε ηλικία.
Γιατί τελικά, το Μυαλό σε διάσπαση δεν είναι μόνο ένα βιβλίο για τη ΔΕΠΥ. Είναι ένα βιβλίο για το πώς γεννιέται ο ανθρώπινος πόνος, αλλά και για το πώς μπορεί να αρχίσει να θεραπεύεται.

https://keybooks.gr/product/mualo-se-diaspash/