Είδαμε τις ‘’ΒΑΚΧΕΣ’’ του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Javor Gardev στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου
Ο Javor Gardev καταπιάνεται με το εμβληματικό έργο του Ευριπίδη σε ένα ανέβασμα με πολύ διαφορετική αισθητική από ότι έχουμε συνηθίσει.
Ο Θεός Διόνυσος, γιος του Δία και της θνητής Σεμέλης, φτάνει στη Θήβα για να τιμωρήσει τις αδελφές της μητέρας του, οι οποίες αμφισβήτησαν τη θεϊκή του καταγωγή και να επιβάλει τη διονυσιακή λατρεία στην πόλη.
Ο ηγεμόνας της πόλης, ο εξάδελφός του Πενθέας, πάρα τις παραινέσεις του παππού του Κάδμου και του μάντη Τειρεσία, αντιδρά με αλαζονεία απαγορεύοντας τις τελετές.
Ο Διόνυσος έχει ήδη οδηγήσει όλες τις γυναίκες της Θήβας –μεταξύ αυτών και την μητέρα του Πενθέα, την Αγαύη–, σε κατάσταση ιερού βακχικού παραληρήματος στο βουνό Κιθαιρώνας.
Ο Πενθέας αποφασίζει να τους επιτεθεί και τότε Διόνυσος, εκμεταλλευόμενος την περιέργεια του βασιλιά να δει τις μυστικές τελετές, τον πείθει να ντυθεί γυναίκα για να κατασκοπεύσει τις Βάκχες απαρατήρητος.
Όταν φτάνουν στο βουνό, ο θεός αποκαλύπτει την παρουσία του στις γυναίκες. Οι Βάκχες, με πρώτη την Αγαύη που έχει τυφλωθεί από τη θεϊκή μανία, επιτίθενται στον Πενθέα νομίζοντας ότι είναι άγριο θηρίο και τον κατασπαράζουν.
Η Αγαύη κατεβαίνει στη Θήβα κρατώντας το κομμένο κεφάλι του γιου της, πανηγυρίζοντας για το «κατόρθωμά» της. Σταδιακά συνέρχεται από το παραλήρημα και συνειδητοποιεί ότι κρατά το κεφάλι του ίδιου της του παιδιού.
Το έργο ολοκληρώνεται με την εμφάνιση του Διονύσου, ο οποίος ανακοινώνει την εξορία της βασιλικής οικογένειας.
Οι Τiger Lilies είναι, ας μου επιτραπεί η αγγλική έκφραση, το centerpiece της παράστασης, το κεντρικό στοιχείο της, στους ρόλους των Ραψωδών: Μεσαίος ο Martyn Jacques , Aιθέριος ο Adrian Stout και Χθόνιος ο Budi Butenop, και κάνουν αυτό που ξέρουν πολύ καλά με τις μουσικές τους, δημιουργούν σκοτεινή σχεδόν παρακμιακή ατμόσφαιρα.
Σε αυτή την αισθητική του dark cabaret έχει επιχειρήσει κυρίως να κινηθεί ο Gardev, τουλάχιστον στα περισσότερα επιμέρους κομμάτια της σκηνοθεσίας του, αν και όχι καθολικά.
Μεγάλη αντίθεση σε αυτή την ατμόσφαιρα, αντιλαμβάνομαι από πρόθεση, το σκηνικό με τα λευκά μεταλλικά κάγκελα και τουρνικέ που δημιουργούν την αίσθησή της αποστειρωμένα και τυραννικά οργανωμένης πόλης. Το μνήμα της Σεμέλης στο οποίο απέτινε τιμές ο Διόνυσος και βρισκόταν στον λοφάκι εκτός του θεάτρου, ήταν επίσης ένα πολύ ενδιαφέρον σκηνογραφικό στοιχείο , που εύκολα μπορούσε να ξεγλιστρήσει ωστόσο η σημασία του από τον θεατή.
Τα κοστούμια ακολουθήσαν και αυτά την οδό του σκοτεινού καμπαρέ σε συνδυασμό με παγανιστικά στοιχεία για τον χορό και αυστηρές στρατιωτικές φόρμες για τους άρχοντες της πόλης. Έχω μια μόνο ένσταση ως προς την ‘’γυναικεία΄΄ περιβολή του Πενθέα όταν ξεκίνα για να παρακολουθήσει κρυφά τις Βάκχες, που υπονοούσε μεν γυμνότητα, χωρίς ωστόσο να είναι απόλυτη . Θα προτιμούσα να τον δω είτε πράγματι εντελώς γυμνό (και είναι σπάνιες οι φορές που θεωρώ ότι το γυμνό εξυπηρετεί ουσιαστικά κάτι στο θέατρο) είτε έστω υποτυπωδώς ντυμένο με το drag που υπονόησε η επιλογή των παπουτσιών. Όταν στήνεις το ανέβασμα γύρω από τους tiger lilies εξάλλου η περίσταση το υποστηρίζει.
Φωτισμοί σε γενικές γραμμές εξαιρετικοί, με εξαίρεση όταν γινόταν χρήση χρήση των σκαλών για την κίνηση του χορού, όπου άναβε ο γενικός φωτισμός με αποτέλεσμα να στερεί από το μυσταγωγικό του πράγματος.
Το αγγλικό κείμενο επίσης στάθηκε πολύ καλά στα δικά μου αυτιά, δεν μπορώ να πω πολλά για τους ελληνικούς υπέρτιτλους για τους οποίους διάβασα παράπονα, καθώς ελάχιστα χρειάστηκε να πέσει το βλέμμα μου στις οθόνες, εντόπισα ωστόσο σε αυτό το λίγο και εγώ διάφορες στην μετάφραση αυτού που άκουγα με αυτό που διάβαζα.
Ερμηνευτικά ξεχωρίζει ο Mιχαήλ Ταμπακάκης στον ρόλο του Πενθεα, ο οποίος ξεδιπλώνει δυνατότητες που μαρτυρούν ότι θα τον δούμε να κάνει σπουδαία πράγματα στο μέλλον.
Αυτός όμως που ήταν πραγματικά εξαιρετικός από κάθε άποψη ήταν ο Αλέξανδρος Μυλωνάς, απέδωσε τον Κάδμο με αρχοντιά Άγγλου gentleman ( και με την άπταιστη εκφορά του λόγου του στα αγγλικά ) κουβαλώντας ταυτόχρονα, ειδικά στην τελευταία σκηνή, και την στωική, αξιοπρεπή τραγικότητα του βασιλιά που μόλις χάθηκε η πόλη και η γενιά του, με μια ανατριχιαστική εσωτερικότητα που σε λύγιζε χωρίς φασαριόζικες επικλήσεις στο συναίσθημα.
Παρότι βρήκα πολύ ενδιαφέρον το στήσιμο γύρω από τους Tiger Lilies, θεωρώ ότι με τον τρόπο που έγινε ‘’εκλεψε’’ ένα κομμάτι από τον πρωταγωνιστικό ρόλού του χορού, πράγμα που κατά την ταπεινή μου άποψη θα μπορούσε να λειτουργήσει διαφορετικά. Θα ήθελα περισσότερο χώρο, χρόνο και έμφαση στον χορό ο οποίος άλλωστε είναι από γραφής ο κεντρικός άξονας της τραγωδίας. Δώδεκα ταλαντούχα νέα κορίτσια που φαινόταν ότι θα μπορούσαν να κάνουν άλλα τόσα από ότι τελικά έφτασε στην σκηνή, ένιωσα ότι δεν αξιοποιηθήκαν στο έπακρο, καθώς θα μπορούσαν για παράδειγμα να στηθούν πολύ ενδιαφέρουσες πολυφωνίες στα μουσικά μέρη. Ωστόσο και οι δώδεκα εξυπηρέτησαν επάξια το όραμα και την αισθητική του σκηνοθέτη και μας χάρισαν δυνατές στιγμές, στις οποίες ξεχωρίζω την σκηνή της καταστροφής της πόλης άλλα κυρίως, τον βακχικό χορό μετά την καταστροφή ,που ομολογώ ότι ήταν για μένα προσωπικά το πιο δυνατό, μυσταγωγικό μέρος της παράστασης.
Έχω την αίσθηση ότι ο Gardev προσπάθησε να κρατήσει ισορροπίες ανάμεσα στο σκοτεινό καμπαρέ και το αρχαίο δράμα που προσωπικά θα ήθελα να είχαν ανατραπεί εντελώς, να είναι ακόμα πιο σκοτεινό, ακόμα πιο καμπαρέ, ακόμα πιο Tiger Lilies στο σύνολο της αισθητικής του, και αυτό να ξεδιπλωθεί εντονότερα και στον χορό που , ξεκάθαρα σκηνοθετικά, ήταν περισσότερο συγκρατημένος στο σύνολο του από όσο καλούσε ο θεός Διόνυσος. Ωστόσο αυτό θα είχε σίγουρα φέρει αντιδράσεις από την άλλη πλευρά του κοινού που θα το προτιμούσε περισσότερο πιστό στο αρχαίο δράμα, οπότε δεν μπορώ να μην αποδώσω τα εύσημα στον σκηνοθέτη που όντως μοιάζει να βρήκε την χρυσή τομή και κράτησε τις ισορροπίες αναμεσά στο διαφορετικό και το κλασσικό με τεράστια επιτυχία, και φυσικά και στο σύνολο των συντελεστών που το υπηρέτησαν παραπάνω από επάξια.
Αυτό φάνηκε άλλωστε και από τις αντιδράσεις του κοινού που χειροκροτούσε όρθιο για αρκετή ώρα μετά το περας της παράστασης.
Η παράσταση συνεχίζει την περιοδεία της και σε άλλα ανοιχτά θέατρα τις Ελλάδας, περισσότερες πληροφορίες και εισιτήρια μπορείτε να βρείτε στο link :