Είδαμε τις νεκρές ψυχές του Νικολάι Γκόγκολ στο θέατρο Θησείον

Γράφει η Λένα Σάββα

"Το νου σου γιε μου, μορφώσου καλά. Κοίταξε να σε πάρουν με καλό μάτι οι δάσκαλοι και οι ανώτεροι σου. Μην πιάνεις φιλίες με τους συμμαθητές σου, δεν θα μάθεις τίποτα καλό. Μα αν τύχει και συμβεί κάτι τέτοιο, κοίταξε νάναι πλούσιοι και να σου φανούν χρήσιμοι. Μην κερνάς κανέναν, μη χαρίζεις τίποτα και προπαντός γιε μου μάζευε λεφτά. Αν έχεις λεφτά είσαι παντοδύναμος "

Αυτή είναι η πατρική διδασκαλία με την οποία ο ευφιής Γκόγκολ αναγάγει το θέμα της παιδείας σε ύψιστη αρχή και περιγράφει ένα κυρίαρχο αξιακό σύστημα που φτάνει δυστυχώς μέχρι τις μέρες μας."

Για μια φορά ακόμα η θεατρική ομάδα GAFF πρωταγωνιστεί στα θεατρικά δρώμενα με το βαθιά σατυρικό και πολιτικοκοινωνικό μυθιστόρημα του Γκόγκολ.

Η σκηνοθέτρια Σοφία Καραγιάννη που κάνει την θεατρική απόδοση, σε αγαστή - όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος- συνεργασία με την δραματουργική επέμβαση της Σβετλάνα Μαμαλούι, φέρνει μια δυνατή παράσταση στο Αθηναϊκό κοινό.
Από την πρώτη στιγμή γίνεται αντιληπτή η σκηνική χημεία των συντελεστών.
Η Μαργαρίτα Τρίκκα με την επιμέλεια κίνησης στήνει και κινεί σημειολογικά τους ηθοποιούς μέσα σε ένα ολοφάνερα Γκογκολικό περιβάλλον.
Άνθρωποι-ρομπότ που ωθούνται από χαμηλά κίνητρα, χωρίς επαφή με αυτό που λέμε καρδιά, με αυτό που αναγνωρίζεται κι από τους επιστήμονες πλέον ως συνείδηση και ειδικότερα από από την λεπτοφυή διάσταση της συνείδησης, την συνειδητότητα (consciousness) που δύναται να συνδέεται με τον ορατό κι αόρατο κόσμο που μας περιβάλλει. Κι εδώ ο Γκόγκολ τοποθετεί το πυρηνικό στοιχείο της συνειδητότητας, την ηθική.
Γιατί οι νεκρές ψυχές δεν είναι μόνο το είδος του εμπορεύματος που ονειρεύεται ο Τσίτσικωφ. Νεκρές ψυχές ή μήπως άψυχοι άνθρωποι είναι όλοι αυτοί που έχουν εξουσία αλλά και όλοι αυτοί που αποδέχονται την εξουσία μοιρολατρικά

"Όπως αγαπάτε αφέντη. Ο αφέντης είναι αφέντης και το καμτσίκι είναι καλό, αν ο δούλος κάνει παλαβομάρες. Πρέπει να τον βάζει στον ίσιο δρόμο."

Πάνω σ' αυτό το σατανικό δίπολο αφέντη- σκλάβου, πατούν όλοι οι Τσίτσικωφ, όπως ο ήρωας της ιστορίας. Ένας αδίστακτος αριβίστας που σκαρφίστηκε να αγοράσει σε χαμηλή τιμή τους δούλους που έχουν πεθάνει ανάμεσα σε δύο απογραφές και που είναι ακόμα καταχωρημένοι ως ζωντανοί και τα αφεντικά τους εξακολουθούν να πληρώνουν τους κεφαλικούς φόρους. Έρχεται σε επαφή με την εξουσία κάθε περιοχής, Δημάρχους, αντιδημάρχους, αρχηγούς Αστυνομίας, Εισαγγελείς και όλους τους κρατικούς λειτουργούς και με όπλο την κολακεία, την πονηριά, την διπλωματία και την ικανότητα του στις δημόσιες σχέσεις, βάζει σε εφαρμογή το σκοτεινό του σχέδιο. Η διαφθορά και η υποκρισία της εξουσίας και της υψηλής κοινωνίας δίνεται από την Καραγιάννη με τραγελαφικότητα και μια ανάγλυφη περιγραφή.

Στην αρχή όλοι εντυπωσιάζονται από την ευγένειά του, μετά σοκάρονται από το σχέδιο του και στη συνέχεια το δέχονται, όπως γίνεται συνήθως. Στο κάτω κάτω και οι δύο πλευρές θα είναι κερδισμένες οικονομικά.Αυτό δεν είναι το μόνο που έχει σημασία;

Η Σοφία Καραγιάννη φιλοτεχνεί ξανά μια σχεδόν καθ' ολοκληρίαν χειροποίητη παράσταση με την συνεργασία της Μαργαρίτας Τρίκκα, δίδυμης αδελφής της θεατρικά και καλλιτεχνικά.
Μετατρέπει τα σώματα των ηθοποιών σε μεταφορικά μέσα, άμαξες, άλογα, διάφορα ζώα, σε άντρες και γυναίκες μέσα από την αδιαμφισβήτητη γοητεία του γκροτέσκο, τους μετατρέπει σε άψυχα μηχανικά ρομπότ χωρίς ταυτότητα, εξαρτήματα ενός απάνθρωπου συστήματος, ενός μεσαιωνικού σκοταδισμού και μιας γελοίας άχρηστης γραφειοκρατίας (ένα από τα αγαπημένα θέματα του συγγραφέα). Καλοκουρδισμένοι κλόουν που επιτελούν τα κοινωνικά τους καθήκοντα, που μιλούν τη ξύλινη γλώσσα του καθωσπρεπισμού.
Ο Τσίτσικωφ θέλει να εμπορευτεί νεκρές ψυχές αλλά ο ίδιος και οι συνεργάτες του είναι άψυχοι κι αυτό η Σοφία Καραγιάννη καταφέρνει να το δώσει με συγκλονιστική ευστοχία και διαφάνεια σε μια σκηνοθεσία που το αποπνέει από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή.

Η μουσική του Γιώργου Χριστιανάκη πλήρως συντονισμένη με το θέμα, δίνει την αίσθηση κάτι εφιαλτικού, κάτι ερεβώδους.
Σ' αυτό συνηγορούν με δυνατή πρόθεση οι φωτισμοί της Βασιλικής Γώγου.
Την συγκλονιστική στιγμή που ο Τσίτσικωφ μιλάει με τις νεκρές ψυχές του, η μουσική αποκτάει μια αναπάντεχη καρτερικότητα.
Να τονίσω εδώ με δέος την αναφορά στο οξυγόνο και στο τραγικό γεγονός που μας πονάει όλους μας.

Το λιτό σκηνικό και τα χαρακτηριστικά κοστούμια εποχής της Γεωργίας Μπούρδα, αποπνέουν αφενός το βαρύ μουχλιασμένο κλίμα των φτωχών επαρχιακών πόλεων της εποχής, αφετέρου τη χλιδή και το κιτς των ενδυμάτων της καλής κοινωνίας.

Ο Ιωσήφ Ιωσηφίδης σε μια από τις καλύτερες ερμηνείες της θεατρικής του πορείας, υποδύεται συγκλονιστικά τον Τσίτσικωφ. Με το σώμα του και τις μηχανικές, τυποποιημένες κινήσεις ενός διεφθαρμένου παμπόνηρου όντος, με το άψυχο βλέμμα και με μια μεγάλη γκάμα φωνητικών αυξομοιώσεων, είναι απλά καθηλωτικός.

Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και οι συμπρωταγωνιστές του (αλφαβητικά) Διονύσης Λάνης, Γιάννης Μάνθος, Χρήστος Παπαδόπουλος και Κωνσταντίνος Πασσάς. Παίζουν διάφορους ρόλους ο καθένας και με τα σώματα, την φωνή, το βλέμμα και τις κινήσεις τους, μαζί με τον Ιωσηφίδη αποτελούν ένα επίσης καθηλωτικό ερμηνευτικό σύνολο.

Οι νεκρές ψυχές είναι μια εξαιρετική παράσταση που σέβεται και τιμάει το πνεύμα του Γκόγκολ, χάρη στην εμπνευσμένη σκηνοθεσία της Σοφίας Καραγιάννη, τις δυνατές ερμηνείες και την πολύτιμη συμβολή όλων των συντελεστών.

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/nekres-psyxes/