Μετά τη συγκλονιστική έκθεση «Ασθενείς και Οδοιπόροι – Ένα γράμμα που δεν έφτασε» του Γιάννη Ψυχοπαίδη στις πρώην φυλακές της Αίγινας, που βρέθηκα κατά την διάρκεια των διακοπών μου το περσινό καλοκαίρι, είχα ήδη ενθουσιαστεί με τον τρόπο που ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης καταφέρνει να μετατρέπει τη μνήμη, την ιστορία, τις ανθρώπινες ιστορίες και ακόμη και τα πιο καθημερινά αντικείμενα σε εικόνες που σε ακολουθούν και αφού φύγεις από την έκθεση.

Οπότε, όταν είδα ότι ο Ψυχοπαίδης επιστρέφει στην Αθήνα με μια μεγάλη αναδρομική παρουσίαση στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή στο Παγκράτι, ειλικρινά έσπευσα να τη δω. Και κάπου εδώ να πω ότι, αν με ρωτούσαν ποιο είναι αυτή τη στιγμή το πιο «hot» μουσείο της Αθήνας, μάλλον θα απαντούσα χωρίς δεύτερη σκέψη το Γουλανδρή: ένας χώρος που έχει καταφέρει να γίνει σταθερό σημείο αναφοράς για την τέχνη στην πόλη, φέρνοντας σημαντικές εκθέσεις και καταξιωμένους καλλιτέχνες, αλλά ταυτόχρονα δημιουργώντας την αίσθηση ότι κάθε φορά που περνάς την πόρτα του κάτι καινούργιο έχει να σου πει.

 Η έκθεση «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης – Αυτά που κράτησα» είναι ακριβώς αυτό: ένα μεγάλο ταξίδι από το 1962 μέχρι σήμερα, μέσα από περίπου 70 έργα που δεν επιλέχθηκαν απλώς για να αφηγηθούν την πορεία του, αλλά είναι έργα που ο ίδιος ο καλλιτέχνης επέλεξε να κρατήσει στη δική του ιδιωτική συλλογή. Και αυτό, από μόνο του, κάνει την έκθεση να μοιάζει περισσότερο με ένα προσωπικό ημερολόγιο παρά με μια συμβατική αναδρομή.

Ο Ψυχοπαίδης κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές τεχνικές και υλικά — λάδι σε καμβά, χρωματιστά μολύβια, ακουαρέλα και κάρβουνο σε χαρτί, αλλά και επιζωγραφισμένες Polaroid και ημερολόγια Polaroid — δημιουργώντας ένα σύμπαν όπου η ζωγραφική συναντά τη φωτογραφία, η καταγραφή συναντά τη μνήμη και το πραγματικό αρχίζει σιγά σιγά να αποκτά κάτι ονειρικό.

Μου άρεσε ιδιαίτερα αυτή η εμμονή του με τα ίχνη του χρόνου: το λευκό περιθώριο που παραμένει γύρω από κάποιες εικόνες και θυμίζει Polaroid, οι φωτογραφικές αναφορές, τα πρόσωπα, τα τοπία και οι μικρές καθημερινές λεπτομέρειες που μοιάζουν σαν θραύσματα μιας ζωής που κάποιος προσπαθεί να μη ξεχάσει.

Και ανάμεσα σε όλα αυτά, το ψωμί εμφανίζεται ξανά και ξανά, σχεδόν σαν σύμβολο — κάτι τόσο απλό, καθημερινό και οικείο, που μέσα στο έργο του αποκτά βάρος πολύ μεγαλύτερο από αυτό που έχει ως αντικείμενο. Είναι ίσως αυτή ακριβώς η δύναμη του Ψυχοπαίδη: να παίρνει κάτι που βλέπουμε κάθε μέρα και να μας κάνει να το ξαναδούμε. Να μετατρέπει την καθημερινότητα σε μνήμη και τη μνήμη σε εικόνα. Και τελικά, βγαίνοντας από την έκθεση, αυτό που μου έμεινε δεν ήταν τόσο η χρονολογική διαδρομή ενός σπουδαίου Έλληνα εικαστικού, όσο η αίσθηση ότι είχα περιηγηθεί μέσα σε ένα προσωπικό αρχείο αναμνήσεων — σε όλα εκείνα που ένας άνθρωπος, ένας καλλιτέχνης, αποφάσισε ότι αξίζει να κρατήσει.

Η έκθεση ολοκληρώνεται στις 4 Οκτωβρίου οπότε βιαστείτε να πάτε για να μην τη χάσετε!

https://goulandris.gr/el/exhibition/jannis-psychopedis