Οι εκδόσεις Gutenberg, έφτασαν στα χέρια μου με μια ακόμη προσεγμένη και ιδιαίτερη έκδοση, που αντιμετωπίζει το βιβλίο με φροντίδα και σεβασμό στον αναγνώστη. Το Sequentiae της Λιάνας Σακελλίου είναι από εκείνα τα μικρά σε μέγεθος βιβλία που αποδεικνύουν πως η αξία της ποίησης δεν μετριέται σε σελίδες.

Πέντε ποιήματα μόλις, σε μια λιτή έκταση 36 σελίδων, αρκούν για να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο. Έναν κόσμο όπου η ποίηση συναντά τη ζωγραφική, τη θρησκευτικότητα, την ιστορία, την απώλεια και, πάνω απ’ όλα, το φως.

Ο τίτλος Sequentiae — «ακολουθίες», «διαδοχές», «σειρές» — λειτουργεί σχεδόν σαν κρυφό κλειδί της συλλογής. Οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη, οι χρόνοι μετακινούνται, η ζωή συνομιλεί με τον θάνατο. Κάθε ποίημα μοιάζει με έναν κρίκο μιας μεγαλύτερης πνευματικής αλυσίδας.

Κεντρική μορφή αυτής της ποιητικής ακολουθίας ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Η Κοίμηση της Θεοτόκου, η εικόνα στο εξώφυλλο, η Σύρος, το εργαστήριο του ζωγράφου, η ύλη και το άυλο γίνονται αφετηρίες για μια ιδιαίτερη ποιητική περιπλάνηση. Η Σακελλίου δεν «περιγράφει» απλώς την τέχνη. Μοιάζει να μπαίνει μέσα στον πίνακα και να συνομιλεί με τον δημιουργό του.

«Οι μίξεις των υλών, η ευθύνη σου.»

Και εκεί βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο γοητευτικά στοιχεία της συλλογής: η ζωγραφική μετατρέπεται σε ποίηση και η ποίηση ξαναγίνεται εικόνα.

Στο πρώτο ποίημα βρισκόμαστε σχεδόν μέσα σε ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο. Το πινέλο, το βυσσινί βελούδο, οι σκούρες πτυχώσεις, η θάλασσα, το νεκρικό πέπλο, το φως.
Δεν είναι όμως μια επίδειξη λεξιλογίου. Οι λέξεις λειτουργούν σαν υλικά ζωγραφικής. Τοποθετούνται η μία δίπλα στην άλλη για να δημιουργήσουν χρώμα, υφή, σκιά και φως.

«Σταματώ λιγάκι παραπάνω να μείνω μαζί σου,
το μέσα φως να γίνει έξω».

Ίσως αυτή η φράση να αποτελεί και έναν μικρό ποιητικό πυρήνα ολόκληρου του βιβλίου.
Το Sequentiae γράφεται μέσα σε μια εποχή εγκλεισμού και πανδημίας, και ίσως γι’ αυτό η έξοδος προς την τέχνη, την ιστορία και το πνεύμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη δύναμη. Είναι ένα μικρό βιβλίο που λειτουργεί σαν απόδραση: από τον θόρυβο της καθημερινότητας προς έναν χώρο όπου ο χρόνος επιβραδύνεται.

Στη συνέχεια, η συλλογή περνά από το Ολοκαύτωμα, την απώλεια και τη μνήμη, για να επιστρέψει στον Θεοτοκόπουλο. Ο ποιητικός λόγος γίνεται προσωπικός και σχεδόν προσευχητικός. Ο Δομήνικος δεν είναι πλέον μόνο ο μεγάλος ζωγράφος. Γίνεται συνομιλητής, δάσκαλος, «φυλαχτό», μια παρουσία που φωτίζει το παρόν.

«Ήσουν πάντα το μυαλό που με διήγειρε, Δομήνικε, όμαιμε, απόλυτε, επίμονε, το εγχειρίδιο των ουρανών σφιχτά στα χέρια, το στερέωμά σου του νου μου φυλαχτό, το άκτιστον φως της γραφίδας σου λύχνος τοις ποσίν μου.»

Και ύστερα έρχεται η Σύρος. Η άφιξη της εικόνας, η αποκάλυψη της υπογραφής του καλλιτέχνη, η διαδικασία του καθαρισμού της. Η ποιήτρια παρακολουθεί την ιστορία σαν να ξεφλουδίζει στρώσεις χρόνου από μια επιφάνεια, μέχρι να εμφανιστεί κάτι κρυμμένο. Είναι μια συγκλονιστική στιγμή: η αποκατάσταση της εικόνας γίνεται ταυτόχρονα αποκατάσταση της μνήμης.

Η Σακελλίου γράφει με λυρικότητα, αλλά όχι με ευκολία. Η ποίησή της απαιτεί από τον αναγνώστη να επιβραδύνει. Να ξαναδιαβάσει. Να αφήσει μια λέξη να καθίσει μέσα του πριν προχωρήσει στην επόμενη.
Και ίσως γι’ αυτό το Sequentiae δεν είναι ένα βιβλίο που «τελειώνει» στις 36 σελίδες του. Συνεχίζεται μέσα σου.

Η γλώσσα της ποιήτριας είναι αισθητηριακή, πυκνή, εικαστική. Και μέσα από λέξεις σπάνιες —«απειρόγαμες», «αμβρόσιο», «ερμινοντυμένο», «ογκήρες», «προσήλυτος», «αυτήκοων», «αντίχρωμα», «κύμβη», «ψυχανωδία», «διφυές»— η ποιήτρια μας θυμίζει κάτι πολύτιμο: πόσο ανεξάντλητη παραμένει η ελληνική γλώσσα όταν κάποιος ξέρει να την ανασύρει από τα βαθιά της στρώματα. Όταν η ποίηση γίνεται ακολουθία εικόνων, μνήμης και φωτός.

Ακόμη και η μορφή των ποιημάτων έχει εικαστική λειτουργία. Οι στίχοι, οι στροφές, οι διακοπές και οι γεωμετρικές τους διατάξεις θυμίζουν τρίγωνα, πυραμίδες, θραύσματα εικόνας. Το μάτι συμμετέχει στην ανάγνωση όσο και η φωνή.

Να το διαβάσετε. Γιατί είναι ένα μικρό βιβλίο με μεγάλη πυκνότητα. Γιατί αποδεικνύει πως πέντε ποιήματα μπορούν να ανοίξουν πολύ περισσότερους από πέντε κόσμους. Γιατί η ελληνική γλώσσα εδώ δεν είναι απλώς μέσο έκφρασης. Eίναι υλικό, χρώμα και μνήμη.
Και γιατί, σε μια εποχή που όλα ζητούν να καταναλωθούν γρήγορα, αυτό το βιβλίο ζητά το αντίθετο:
να σταματήσεις λίγο παραπάνω.
Να μείνεις.
Να κοιτάξεις.
Να αφήσεις το μέσα φως να γίνει έξω.

Καλή ανάγνωση.

https://www.dardanosnet.gr/product/sequentiae/

Η Λιάνα Σακελλίου γεννήθηκε το 1956 στην Αθήνα. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στη Βρετανία και την Αμερική. Έχουν κυκλοφορήσει βιβλία της με ποιήματα, δοκίμια, άρθρα και μεταφράσεις, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι καθηγήτρια της αμερικανικής λογοτεχνίας και συγγραφικής στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Της ίδιας: "Αφές Ρέουσες", ποιήματα, Νεφέλη 1992, "Η Πέτρα του Brendan Kennelly" (ποιήματα) εισαγ.- επιμ., Ερατώ 1992, "Ralph Waldo Emerson: Δοκίμια", 2 ττ., μελέτη – επιμ., Gutenberg 1994, "Γκάρυ Σνάιντερ ¨Η Ποιητική και η Πολιτική του Τόπου", μελέτη – επιμ., Οδυσσέας 1998, "Εισαγωγή στην Τριλογία της H.D.", εισαγ. – επιμ., Gutenberg 1999, "Denise Levertov’s Poetry of Revelation, 1988-1998: The mosaic of nature and spirit", μελέτη, Τυπωθήτω 1999, "Δεύτερη Δημιουργία", λιμπρέτο για όπερα, Ένωση Ελλήνων Υποτρόφων Fullbright 2000. Επίσης κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Garland (New York) τα βιβλία της: "Denise Levertov: An annotated primary and secondary bibliography", 1988 και "Feminist Criticism on American Women Poets: An annotated critical bibliography, 1994.